Ontstaan en evolutie van de kartuis

Ontstaan
De Hernse dorpsgemeenschap behoorde in de merovingische tijd (7de eeuw) als persoonlijk allodium toe aan Sinte Waldetrudis en dit uit het nalatenschap van haar ouders. Dit allodium schonk zij aan het door haar gestichte en naar haar genoemde klooster te Mons. Binnen dit allodium situeerde zich het Hernegewoud. Dit gebied omvatte de huidige gemeenten Herne, Tollembeek en Sint-Pieters-Kapelle. In 1148 wordt het patroonschap van het altaar van Herne met zijn kapelaniën door Nicolaas, bisschop van Kamerijk, overgedragen aan de abdij van Sint-Aubertus te Kamerijk.

Evolutie
De evolutie van de kartuis ziet er verder als volgt uit (zie “Het kartuizerklooster te Herne bijde opheffing in 1783, bijdrage tot een verbeterde iconografie” door Jan en Jozef Boelaert, in HOLVEO, jg. XXXI, nr. 1, 2003, blz. 1 tot 39).

XIVde eeuw

In 1307 sloot Walter II, heer van Edingen, met de abt van de Sint-Aubertusabdij een akkoord om op het parochiaal grondgebied van Herne een klooster te mogen stichten, naast de zgn “oude kerk”, de “ecclesia Capellae Beatae Virginis Mariae”, d.i. een kapel die reeds in 1100 bestond .In 1228 werd ze als kerk ingewijd en in de volksmond de kapel van de heilige Maria aan het Dierickxhof genoemd die het statuut van bedevaartsoord had.

1314 : Door het vroegtijdig overlijden van Walter II waren het zijn executeurs-testamentair, nl. zijn moeder Maria van Rethel, Gerard van Zottegem, Arnould van Edingen, Jan, abt van Cambron en Willaumes, pastoor van Edingen, die de kartuizers aanzochten om deze wens van de overleden heer van Edingen te helpen realiseren.
De bisschop van Kamerijk geeft de kartuizers de toelating om in Herne de mis op te dragen. Walter III van Edingen ratificeert de oprichting van het klooster. Aankomst in het klooster van de eerste kartuizermonniken uit Valenciennes, Noyon en Sint-Omaars.
Hiermee is Herne het oudste kartuizerklooster der Nederlanden. Het werd meermaals aangesproken om nieuwe stichtingen te helpen realiseren. Zo lag Herne aan de basis van volgende kloosters : Antwerpen (1324), Zelem bij Diest (1328), Sint-Martens-Lierde (1328), Scheut (1454) en Delft (1469).

Reeds in de beginperiode kende het kartuizerklooster een grote bloei. Dit blijkt uit de talrijke schenkingen, onder andere van Brusselse patriciërs, zoals de families Thonijs en Taye.

1341 : toelating om een refuge op te richten in Edingen
1360-1 : Petrus Naghel vertaalt delen van de Bijbel. Het is de eerste bijbelvertaling in het Nederlands
1362 : Jan van Ruusbroec bezoekt het kartuizerklooster van Herne
1371 : toelating tot het bouwen van een isoleercel voor melaatse monniken
1381 : moord op Walter IV heer van Edingen van wie de kartuizers de toelating gekregen hadden om de oude kerk te vergroten
1384 : de monniken vluchten naar Brussel omwille van de oorlog met Vlaanderen en verblijven er 6 maand (of 2 jaar volgens andere bronnen)

XVde eeuw

1411-1430 Prior Jan Van Atrecht laat een nieuwe kerk bouwen (1418), later uitsluitend voorbehouden aan de monniken (1433) Kloostergebouwen worden grondig verbouwd
1413 . Ludovicus Anthonius, rijke wisselagent te Brussel, schenkt Jan van Atrecht geld voor de bouw van de nieuwe kerk
1418 : inwijding van de nieuwe kerk
1433 : bouw buiten de muren, in de oude kerk, van een O.L.Vrouwkapel waarin de mis werd opgedragen voor de parochianen
1436 : Prior Gerard Naghel verbiedt de jaarlijkse bedevaartprocessie
1456 : intrede van Arnoldus Beeltsens uit Tollembeek. Hij start met het schrijven van een kroniek omstreeks 1486
1476 : Bezoek van Margaretha van York en Maria van Bourgondië met hun gevolg aan prior Laurentius van Musschezele
1477 : het hart van Petrus van Luxemburg wordt in de nieuwe kerk begraven
1489 : overlijden van Beeltsens

XVIde eeuw

1500 : Jan Ammonius wordt aangenomen in Herne. Hij schrijft het vervolg op de kroniek van Beeltsens en overlijdt in 1545
1503 : overlijden Margaretha van York. Haar hart zou in de kartuis zijn bijgezet
1528 : bezoek van Maria van Luxemburg, gravin van Vendôme
1545 : overlijden van Ammonius. Zijn werk wordt voortgezet door Bruno Pede, prior vanaf 1752 tot 1765
1566 : hervormingsgezinden uit Oudenaarde en Edingen vernietigen de altaren, beelden en boeken van het klooster
1578 : Herne ontvangt de kartuizers van Scheut op de vlucht voor de geuzen. Met Pasen vluchten ze zelf naar Edingen en in hun klooster worden er geen diensten meer gezongen
1580 : alle gebouwen van het kartuizerklooster worden grondig vernield door het protestants garnizoen van Ninove. De monniken vluchten naar Bergen
1582 : Prior Van Dorpe krijgt opdracht tot restauratie van het klooster
1590 : effectieve wederopbouw
1593 : terugkeer van de monniken
1594 : de refuge van Edingen wordt platgebrand

XVIIde eeuw

1600 : de nieuwe kerk is volledig hersteld
1620 : de refuge te Edingen wordt heropgebouwd
1628 : restauratie van de oude kerk
1642 : verdere restauratie van het klooster, bouw van zes cellen, het melkhuis, stallen
1663 : bouw van een nieuw gastenkwartier
1676 : uit geldnood worden delen van gebouwen verhuurd
1695 : plundering door Franse troepen
1699 : Onder prior Engelrave, restauratie van de grote schuur

XVIIIde eeuw

1708 : plundering door legerbenden.
1716 : bouw van het vrouwengastenkwartier
1752-1765 : prioraat van Bruno Pede, auteur van de laatste kroniek van het klooster
1765-1781 : totale renovatie van de kloostergebouwen
1783 (23 maart) decreet van keizer Jozef II tot opheffing van het klooster
Op 26 april wordt de opheffing aan de kartuizers van Herne betekend. J. Monthiron
wordt benoemd tot receveur-administrateur

1783-4 : de monniken verlaten het klooster
Verkoop van de inboedel en het materiaal, afkomstig van de sloop van een deel der kloostergebouwen
1785 : de kloostersite, met uitzondering van de kerken, wordt verkaveld in 18 loten en rijp gemaakt voor publieke verkoop. Delen van het klein en van het groot klooster worden met de grond gelijk gemaakt

1786 : afbraak van de oude kerk en de nieuwe aangepast en overgedragen aan de pastoor van Herne. Aanstelling van een vicaris en een koster die instaat voor het onderwijs van kinderen uit de omgeving
1790 : beide laatsten worden verjaagd met de Brabantse Omwenteling
1793 : oud-kartuizers pogen de kloostergemeenschap opnieuw op te richten maar dit mislukt door de tweede Franse inval in 1794
1798 : slag bij het kartuizerklooster. Het poortgebouw werd verwoest; de kloosterkerk, nu wettempel, bleef gespaard

XIXde eeuw

1812 : de kerkfabriek van Herne wordt eigenaar van de kloosterkerk
1813 : verkoop van de nieuwe kerk in verval aan privépersonen . Ontmanteling
1823 : afbraak van de nieuwe kerk
1866 : afbraak van de gevangenis
1871 : verdwijning van het laatste stukje bos
1893 : afbraak van de huis/boerderij naast het gastenkwartier
1898 : afbraak van het melkhuis

XXste eeuw

1906 : afbraak van de 2de rij kartuizercellen
1959 : verdwijning van de kapel naast de grote schuur door heraanleg van de Kapellestraat
1964/66 : eerste autobergplaatsen worden gebouwd

XXIste eeuw

2003. gans de site, nl de gebouwen en omgeving, wordt op 20 januari 2003 geklasseerd bij ministerieel besluit door de Vlaamse Gemeenschap, ROHM Vlaams Brabant, afdeling Monumenten en Landschappen