Evolutie

De orde kende bewogen tijden en tijden van rust.
Waar het moederhuis, de Grande Chartreuse, hoog in de vallei van de Chartreuse – in het Frans “Désert de Chartreuse” genoemd – begon met de H. Bruno en zijn zes gezellen, kende de orde een eerste tegenslag reeds in het jaar 1132 met een lawine die het grootste deel van de houten hutten en hun bewoners bedolf. Om nog verdere averij te vermijden gingen de kartuizers zich lager in het dal vestigen op de huidige locatie. Later zouden verschillende branden ganse delen van het klooster in de as leggen. De laatste grote brand dateert van 10 april 1676.

Naast deze materiële schade werd de orde ook het slachtoffer van het groot Westers Schisma (1378-1417) binnen de toenmalige kerk. Dit was eigenlijk het resultaat van een conflict tussen de Franse koning en het pausdom omtrent de suprematie van de kerk op het koningschap. Eind 14de eeuw veroorzaakte dit een scheuring binnen de orde waardoor er twee partijen ontstonden die de respectievelijke pauzen die te Avignon en in Rome resideerden elk apart erkenden. De Grande Chartreuse koos de kant van Avignon waar paus Clemens VII, marionet van de Franse koning, hof hield. De andere partij, die paus Urbanus VI genegen was, werd geleid vanuit Seitz. De kartuis van Herne had in de beginfase de strekking van Rome gekozen, maar wisselde in 1390 van kamp en werd clementist. In 1410 legden beide generalen van de orde hun functie neer tijdens het generaal kapittel en werd de orde weer een geheel.

In de volgende eeuwen zou de orde niet gespaard blijven van branden en oorlogsgeweld. Zo eisten de Honderdjarige Oorlog (1337-1453) tussen de Franse en de Engelse koningshuizen, evenals godsdienstoorlogen in Frankrijk hun tol op door vernielingen en plunderingen. De Grande Chartreuse zag in 1562 een groot deel van haar archief en bibliotheek in de vlammen opgaan. Voor Herne zouden zich in de jaren 1566 en 1580 gelijkaardige feiten voordoen tijdens de wraakacties van de geuzen in onze streek.

De 18de eeuw zou vrij rustig verlopen op de problemen met het jansenisme na. Zo kregen vele kloosters hierdoor de kans om de opgelopen schade te herstellen en een meer financieel leefbare positie op te bouwen.

Tegen het einde van de 18de eeuw stak de gedachte van de Verlichting op waardoor de orde in het Heilige Roomse Rijk al haar kloosters afgeschaft zag door de besluiten van de Oostenrijkse keizer Jozef II. Zowel de Belgische, de Duitse als de Oostenrijkse kloosters moesten hun deuren sluiten. Kort daarop werden onder Spaanse politieke druk er de 6 gelegen huizen aan het gezag van de Grande Chartreuse onttrokken. Gans deze beweging zou in Frankrijk uitmonden in de Revolutie van 1789. Zo vaardigde de Nationale Assemblée op 18 augustus 1792 een decreet uit dat alle religieuzen hun kloosters dienden te verlaten. Hierdoor kwamen een aantal kartuizers in de gevangenis terecht, nog een ander deel werd zelfs gedeporteerd. De toestand was zo ernstig dat tijdens het generaal kapittel van 1793 te Bologna er amper 14 priors aanwezig waren. Tot 1816 leefden de monniken van de Grande Chartreuse verbannen, voornamelijk in Italië.

Voor de kloosters in onze regio betekende de verordeningen van Jozef II het definitieve einde. Op 25 juni 1816 konden evenwel de kartuizers van de Grande Chartreuse opnieuw hun klooster betreden. Tijdens de volgende 100 jaar kende de orde opnieuw een stille bloei.

Onder het bewind van de antiklerikale regering van Emile Combes werden de kartuizers in 1903 opnieuw uit hun klooster verjaagd. Deze uitwijzing zou duren tot 20 mei 1940, dag waarop R.P. Dom Ferdinand Vidal met zijn monniken opnieuw hun intrek konden nemen in de gebouwen van de Grande Chartreuse.

Ook nu nog kent de orde een zekere bloei. Uiteraard werd het middeleeuws niveau niet meer gehaald (ca 250 kloosters), maar in 1952 kwamen enkele Amerikaanse novicen samen met het oog op de eerste vestiging op het Amerikaanse continent. In 1984 volgde Brazilië en in 1997 Argentinië. Onder de huidige generaal, de Nederlander Dom Marcellin Theeuwes, werden er voor het eerst in Azië 2 kloosters opgericht. In Zuid-Korea kwam er in 1999 een mannenklooster en in 2002 startte men er met een klooster voor monialen.
De geest van Bruno waait nog waar hij moet …